Шпаргалка по "Бухгалтерлік есеп"

  6) пайда немесе залал.

  Субъект мынадай баптарды тікелей пайда мен залал туралы есепте кезеңдегі пайданы немесе залалды бөлу ретінде ашуға тиіс:

1. азшылықтың үлесіне жататын пайда немесе залал;
2. басты ұйымның үлестік құралдарының иесіне жатқызылатын пайда немесе залал.

  Қосымша баптар, тақырыптар мен аралық сомалар тікелей пайда мен залал туралы есептің өзінде мұндай беру субъект қызметінің қаржылық нәтижелерін түсіну үшін қолайлы болғанда беріледі.

  Субъект пайда мен залал туралы есептің  тікелей өзінде емес, оған ескертпелерде  емес, "төтенше баптар" ретінде кірістер мен шығыстардың қандай да болмасын баптарын беруге немесе сипаттауға тиіс емес. 

  Едәуір  құрайтын әрбір кірістер мен шығыстар бойынша субъект осындай құрауыштың сипаты мен сомасын жеке ашуға  тиіс. Мұндай ашулар өзіне мыналарды қамтуға тиіс:

1. қорлар құнын аяқтауға және өткізуге және қалпына келтіруге жұмсалатын шығындарды шегергендегі сату бағасына дейін қорлар құнын есептен шығару;
2. негізгі құралдар құнын өткізуге және қалпына келтіруге жұмсалатын шығындарды шегергендегі әділ бағаға дейін негізгі құралдар құнын есептен шығару;
3. субъектінің қызметін қайта құрылымдау және қайта құрылымдауға жұмсалатын шығындар бойынша бағалау міндеттемелерінің барлық түрлері бойынша реверсивті жазбалар;

  4) негізгі құралдар объектілерінің  шығуы;

  5) инвестициялардың шығуы;

  6) тоқтатылған қызмет;

  7) сот дауларын реттеу; және

  8) өзге резерв түрлері бойынша  реверсивті жазбалар. 

  Субъект олардың сенімді және неғұрлым орынды ақпарат беретіндігіне байланысты шығыстар сипаттамасына не кәсіпорын  шеңберінде шығыстар функциясына негізделген сыныптаманы пайдалана отырып, шығыстарды талдауды білдіруге тиіс.

  Осы әдіс шеңберінде шығыстар олардың сипатына (мысалы, негізгі құралдардың амортизациясы, материалдарды сатып алу, көліктік шығыстар, қызметкерлерге сыйақы және жарнамаға жұмсалатын шығындар) сәйкес пайда және залал туралы есепте бірігеді және субъект ішінде әр түрлі функционалдық бағыттар арасында қайта бөлінбейді. 

  Сыныптаудың осы әдісі шеңберінде шығыстар олардың  функционалдық бағыттарына сәйкес олардың функциялары бойынша жинақталады (мысалы, өтімді шығыстар, әкімшілік шығындар). Осы әдіске сәйкес субъект, ең болмағанда сатудың өзіндік құнын басқа шығыстардан бөлек ашады.

  Субъектілердің  мұндай талдауды пайда мен залал  туралы есептің тікелей өзінде беруі  қолданады. Осы Стандартқа қоса берілетін иллюстрациялық қаржылық есептер өзіне берудің екі әдісінің мысалдарын қамтиды.

  Шығыстарды  функциялары бойынша сыныптайтын  субъект материалдық және материалдық  емес активтерді амортизациялауға жұмсалатын шығыстар мен қызметкерлерге сыйақы төлеуге жұмсалатын шығыстар туралы ақпаратты қоса алғанда, шығыстар сипаты туралы қосымша ақпаратты ашуға тиіс.

  Пайда мен залал туралы есеп беру нысаны табыс пен шығыс шоттарын ашып, оларға шолу жасайды. Қаржылық шаруашылық қызметтің есеп беруі келесі көрсеткіштерден турады:

• Өнімді, жұмысты, қызметті сатудан түскен табыс; ККС, акциздер және басқа міндетті төлемдер мен салықтар шегертілген түрінде көрсетеді қайтарылған тауар құнын, бағадан және сатудан жасалган жеңілдіктерді қоспағанда;
• өнімнің, жұмыстың, қызметтің сатылған өзіндік құнына кәсіпорынның нақты шығындары, яғни өнімді, жұмысты, қызметті өндірумен байланысты тікелей шығындар кіреді;
• жалпы табыс -өнімді, жұмысты, қызметті сатқаннан түскен табыстан өнімнің нақты өзіндік құнын алып тастағаннан соң шығатын қаржылық нәтижесі;

  - кезең шығыстары - өнімнің, жұмыстың, қызметттің өндірістік өзіндік құнына енбейтін шығыстар: жалпы және әкімшілік шығыс, сату бойынша шығысы, пайыздарды төлеу бойынша шығыстары;

  -негізгі қызметтен түскен табыс (зиян) - жалпы табыс пен кезең шығыстарының айырмасы;

• негізгі емес қызметтен түскен табыс (зиян) – кәсіпорынның негізгі қызметімен байланысты емес операциялардан алынған табысы (негізгі құралдарды, материалдық емес активтерді, бағалы қағаздарды сатқаннан, субсидии т. б.).
• салық салынғанға дейінгі әдеттегі қызметінен алынған табысы – негізгі және негізгі емес қызметтер біріктіргеннен алынған табыс ;

  -табыс  салығы бойынша шығыс — есепті кезең үшін анықталған табыс салығы бойынша шығысы;

• салық салынғаннан кейінгі әдеттегі қызметінен алынған табысы (зияны) —салық салынғанға дейінгі табыстан табыс салығы бойынша шығысын шегергеннен соң алынған табысы (зияны);

  - төтенше жағдайдан алынған табысы (зияны) — есепті кезеңде орын  алған төтенше жағдайдың сальдоланған нәтижесі.

         - таза табыс (зиян)— есепті  кезеңде кәсіпорынның қаржылық нәтижесі. 

  48 Кәсіпкерлікпен айналысатын және нотариустар, адвокаттар, жеке кәсіпкерлер және заңды тұлғалар, сондай-ақ басқа да қызметпен айналысатын, заңды тұлға болып саналатындар (бір сөзбен айтқанда, салық төлеушілер), міндетті зейнеткерлік жарнасын жинақ зейнетақы қорларына төлеуші ретінде тіркелгендер, өзінің тұрған жеріндегі салық қызметінің органдарына аударады.

  Егер  заңды тұлға, сондай-ақ жеке кәсіпкерлер, адвокаттар және жеке нотариустар, жалданушы  еңбеккерлердің еңбегін пайдаланса ай сайын олардың жалақысынан есептеп және ұстап, сосын оларды жинақ зейнетақы қорына аударып отыру керек.

  Әскери  және ішкі істер органдарының қызметкерлері  үшін 1998 жылдың қаңтарынан бастап республыкалық  және жергілікті бюджеттің есебінен аталған қызметкерлердің міндетті зейнеткерлердің міндетті зейнеткерлік жарнасын аударып отырады.

  Зейнеткерлік  жарнасы келесі мөлшерлеме бойынша  есептелініп және ұсталып отырады:

• егер де заңды тұлға, сондай-ақ жеке кәсіпкерлер, адвокаттар және нотариустер, жалданушы еңбеккерлердің еңбегін пайдаланса, онда сол еңбеккерлердің табысынан 10% деңгейінде ай сайын міндетті зейнеткерлік жарнасына аударады;
• жеке кәсіпкерлер өздері үшін салық салынатын табысынан 10% деңгейінде аударады; 
• адвокаттар да, жеке нотариустар өздері үшін Слық Кодекісіне сәйкес анықталған табысынан 10%  деңгейінде аударады.

  Міндеті зейнеткерлік жарнасы келесі төлемдерден  ұсталмайды:

• еңбеккерлердің денсаулығының бұзылуына әкелген зардаптар үшін төленетін төлемдерден;
• егер де тұрақты жұмыс орны жолда немесе жүріп-тұру сипатында болса, онда оларға төленген төлемдерден;
• ядролық сынақ немесе экологиялық апаттардан зиян шекендерге берілетін әлеуметтік жәрдем ақыдан;
• медициналық қызметке төлеу үшін біржолғы төлемдерден, бала тапқан кезде төленетін төлемдерден;
• пайдаланбаған еңбек демалыстарына жұмыс берушілер төлеген компенсациясынан;
• сақтандыру сыйақысынан;
• берілген арнайы киімдер құнынан;
• және т. б.

         Одан басқа зейнеткерлік жасқа  жеткендер міндетті зейнеткерлік  төлемдер төлеуден босатылады.

  Міндетті  зейнеткерлік жарналар ақшалай да, ақшасыз да төленеді. Жинақ зейнеткерлік қорға аударылған ақшаға банк заңды  тұлғаға үш данада, жеке тұлғаға  екі данада төлем тапсырмаларын  ұсынады. Оның бірінші данасы банкте, қалған екеуі төлеушіде қалада.

    Егер де заңды тұлға-төлеуші  ретінде жоғалса, онда зейнеткерлік  жарна туралы құжаттар міндетті  түрде Мемлекеттік архивке беріледі.

    Жинақ зейнеткерлік қорға төленген  міндетті зейнеткерлік жарна  3410 шотында жүргізіледі. Міндетті  зейнеткерлік ұсталған кезде 3350 шоты дебеттеліп, 3410 шоты кредйтеледі, ал оны жинақ зейнеткерлік қорға аударған кезде 3410 шоты дебеттеліп және 1040 шоты кредиттеледі.

    Жанама салықтардың негізгі   түрлердің бірі – акциздер. Акциздердің  сомасы тауар бағасының құрамына  қосылады, сондықтан акциздер бағаға салынатын салық, яғни тұтынуға салынатын салық.

  Қазырғы кезде акциздер нарықтық экономикаға  көшкен көптеген елдерде қолданылады. Акцизді енгізу саясаты негізінен  екі мақсатты көздейді:

• біріншіден, акциздер бюджет кірісін құрайтын көздердің бірі;
• екіншіден, акцизделетін тауарлармен қызметтерді тұтынумен пайдалануды шектеу.

         Акциз салығын төлеуші заңды  тұлғалар:

• Қазақстан Республикасының аумағында акцизделетін тауарларды өндіретін;
• Қазақстын Республикасының кеден аумағына акцизделетін тауарларды импорттайтын;
• Қазақстан Республикасының аумағанда авиябензиннен басқа бензин және дизель отындарының болшк және көтерме саудамен аиналысатын.

  Қазақстан Республикасының аумағында акцизделетін қызмет түрлерімен айналысатын.  

    Қазақстан Республикасында Салық Кодексінде белгіленген акцизделетін тауарлардың тізбесі:

• Спирттің баллық түрі;
• Алкагольді өнімдер;
• Темекі өнімдері;
• Құрамында темекі бар басқа да өнімдер;
• Бекіре мен қызыл балық уылдырығы;
• Алтын, пластина, күмістен жасалған зергерлік бұйымдар;
• Бензин (авиадан басқа), дизель отыны;
• Атыс және газ қаруы (мемлекет өкімет органдарының мұқтаждары үшін сатып алынғандарынан басқа);
• Жеңіл автомобиль (мүгедектерге арналғаннан басқа);
• Ішкі мұнай, газ конденсатын қоса алғанда акцизделетін қызмет түрлеріне мыналар жатады:

  Акцизделетін  қызмет түрлері:

• Ойын бизнесі;
• Лотореяны ұймдастыру мен өткізу.
• Акциз төлеушінің өзі жасап шығарған және (немесе) өндірген (немесе) ыдысқа құйылған акцизделетін тауарларды өткізуі, акцизделетін тауарларды ұқсатуға беруі, жарғылық капиталға жарнасы, заттай ақы төлеген кезде акцизделетін тауарларды пайдалануы, акцизделетін тауарларды өзінің құрылымдық бөлімшелеріне тиеп жөнелтуі т.б.;
• Авиабензиннен басқа бензин мен дизель отынын көтерме саудада және бөлшек саудада өткізу;
• Мемлекет меншігіне мұрагерлік жолмен өткен, иесіз қалған, тәркіленген акцизделетін тауарларды өткізу;
• Ойын бизнесі саласындағы қызметті жүзеге асыру;
• Лоторея ұйымдастыру және өткізу;
• Акцизделетін тауарлардың акциздік алым маркасының бүлінуі, жоғалуы.

  Акциз  ставкаларын тауар құнына немесе  заттай күйіндегі нақты көлеміне  шаққанда пайызбен (адвалорлық) Қазақстан  Республикасының Үкіметі бекітеді.

  Қазақстан  Республикасы Үкіметі ойын бизнесіне  бір жылға арнап ең жоғарғы  және ең төменгі акциздің базалық  ставкасын тағайындайды. Осы тағайындалған базалық ставкалар шегінде жергілікті өкілетті органдар бір әкімшілік аймақ орналасқан барлық салық төлеушілер үшін акциздің бірыңғай ставкасын бекітеді.

  Акциз  сомасын есептеу белгіленген  акциз ставкасын салық базасына қолдану арқылы жүргізіледі.² 
 

  49 Ауыл шаруашылығы материалдық өндірістің негізгі салаларының бірі болып табылады. Оның басты мақсаты халықтың тамақ өнімдеріне, ал өндірістік шикізатқа деген өскелең талабын толық қанағаттандыру мақсатында ауыл шаруашылығы мен мал шаруашылығы өнімдерін өндірудің орташа жылдық көлемін одан әрі арттыру болып табылады.

          Ауыл шаруашылығының алдында тұрған міндеттерді шешуде кәсіпорындарында басшылықты табысты ұйымдастыруға қажетті алғышарттар жасауға мүмкіндік туғызатын бухгалтерлік есепке, бақылауға және жедел талдау жасап отыруға маңызды орын берілген.

               Ауылшаруашылық кәсіпорындарында  шаруашылықты жүргізудің негізгі  әдісі - шаруашылық есеп, оның  негізіне еңбекті, материалдық  және қаражат ресурстарын аз  жұмсау, шаруаға қырсыздықты жою, әртүрлі ысырапты және өнімсіз шығындарды болдырмау, үнемдеу тәртібін жүргізу арқылы жоғары өндірістік көрсеткіштерге қол жеткізу алынған. Шаруашылықты жүргізудің бұл әдісін қолдануда бухгалтерлік есеп маңызды роль атқарады. Ол шаруашылықтық тұтастай және оның - бөлімшелерінің өндірістік міндеттерді орындауын бақылап отыруы тиіс. Бұған осы заманғы компьютерлік техниканы, есептеудің озат түрлері мен әдістерін қолданып, қызметкерлердің мамандығын арттыру арқылы қол жеткізуге болады.