Аралас құрмалас сөйлем

 
 
 
 

Қазақ тілі

8  сынып 

Сабақ тақырыбы: 

Аралас құрмалас сөйлем 

Қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі: Карибаева Э. І.

 
 
 
 

Сабақтың мақсаты:

Білімділік. Аралас құрмалас сөйлемнің жасалу жолдарын, құрамындағы жай сөйлемдердің қарым-қатынасын меңгерту.

Дамытушылық. Өз ойын жүйелі, дәлелді жеткізе білуге үйрету.

Тәрбиелік. Адамгершілікке, үлкенді сыйлауға, отансүйгіштікке тәрбиелеу.

 
 
 
 

•  Құрмалас сөйлем дегеніміз не?
• Құрмаластың құрамындағы жай сөйлемдер қалай байланысады?
• Салаласа байланысқан құрмаластың түрі қандай болады?
• Салаласа, сабақтаса байланысуына қарай құрмалас сөйлем нешеге бөлінеді?
• Салалас құрмалас сөйлем дегеніміз не?
• Салалас құрмалас сөйлем қалай байланысады?
• Салалас құрмалас сөйлем нешеге бөлінеді?

 
 
 
 

Құрамындағы жай сөйлемдерінің бір-бірімен мағыналық қарым-қатынасына қарай, салалас құрмалас сөйлем алты түрге бөлінеді: 
 

Ыңғайлас 

салалас 

Қарсылықты  салалас 

Нежность 

Талғаулы  салалас 

Кезектес  салалас 

Түсіндірмелі  салалас 

Себеп-салдар  салалас

 
 
 
 

•  Сабақтас құрмалас сөйлем мағыналық қатынасына қарай неше түрге бөлінеді?

 

•  Сабақтас құрмалас сөйлем қандай  тыныс белгілері арқылы жасалады?

 

•  Сабақтас құрмаластың сөйлемнің жасалу жолдары қандай болады?

 

•  Сабақтас құрмалас сөйлем нешеге бөлінеді?

 

•  Салалас құрмалас сөйлем қандай тыныс

белгілері арқылы жасалады?

 
 
 
 

Сабақтас сөйлемдер құрамындағы бағыныңқы сөйлемдерінің басыңқы сөйлемдерімен мағыналық қарым-қатынасына қарай алты түрге бөлінеді: 
 

Мақсат  бағыныңқы 

Мезгіл  бағыныңқы 

Нежность 

Қарсылықты  бағыныңқы 

Шартты  бағыныңқы 

Себеп  бағыныңқы 

Қимыл-сын  бағыныңқы

 
 
 
 

/…………/

болмағанда,

/_  _ _ _ _ /. 
 

Қайткенде?

(Не еткенде?) 

-ған +  да

(-ген +  де) 

3. Есімше 

/…………/

таппай,

/_  _ _ _ _ /.

/…………/

үйренбейінше,

/_  _ _ _ _ /. 
 

Қайтпей?

(Не етпей?)

Қайтпейінше?

(Не етпейінше?) 

-ма +  й

(-ме +  й)

-майынша

(-мейінше) 

2. Көсемше 

/............./

тыңдаса,

/_  _ _ _ _ /. 
 

Қайтсе?

(Не етсе?) 

-са,  -се