Шпаргалка по "Истории Беларусии"

40 Билет

Сельская  гаспадарка Беларусі ў 60—90-х гг. XIX ст. Рэ-

форма 1861 г., праведзеная ў інтарэсах памешчыкаў, абумовіла «прускі» варыянт развіцця аграрнага капіталізму ў Расіі. У Бе-ларусі яго рысы былі яшчэ больш выразныя, таму што тут памешчыцкае землеўладанне не толькі пераважала, але і мела, па сутнасці, латыфундыяльны характар. Буйныя памешчыкі валодалі дзесяткамі і сотнямі тысяч дзесяцін зямлі, а сялянскія надзелы складалІ ў сярэднім ад 2 да 5 дзесяцін на мужчынскую душу.

Пераход да капіталістычнага земляробства ў Беларусі адбы-ваўся паступова. На змену прыгонніцтву спачатку прыйшла змешаная сістэма гаспадаркі, у якой перапляталіся феадальныя і капіталістычныя формы гаспадарання. Феадальныя рысы ў сельскай гаспадарцы праяўляліся ў выглядзе адпрацовак. Адпрацовачная сістэма была найбольш распаўсюджана ў Ві-цебскай і Магілёўскай губернях. Яе сутнасць заключалася ў апрацоўцы памешчыцкай зямлі інвентаром сялян, якія атрым-лівалі за гэта ад памешчыка зямельныя ўгоддзі ў арэнду. У Ві-ленскай, Гродзенскай і Мінскай губернях памешчыкі шырока выкарыстоўвалі працу наёмных рабочых (гадавых, тэрміновых, падзённых), якія апрацоўвалі зямлю інвентаром уладальніка. Гэта была ўжо капіталістычная форма гаспадарання. Аднак і тут адпрацоўкі займалі значнае месца.

48  Пасля рэформы 1861 г. сельская гаспадарка Беларусі ўсё шырэй уцягвалася ў рыначныя сувязі. Развіццё капиталізму ў Беларусі адбывалася пад непа-срэдным уплывам агульнарасійскага рынку. Беларусь заставалася галоўным чынам сельскагаспадарчым раёнам, аднак на ўзроўню развіцця каіпталізму ў сельскай гаспадарцы яна іш-ла наперадзе многіх раёнаў Ра-сіі. Хутчэй складваліся капіта-лістычныя адносіны ў Віленскай, Гродзенскай і Мінскай губер-нях, дзе пераважала падворнае землекарыстанне. Гэтыя губерні знаходзіліся ў больш спрыяль" ным становішчы ў параўнанні з Віцебскай і Магілёўскай ад-носна рынку збыту сельскагас-падарчай прадукцыі. У выніку малазямелля сялян таварная вытворчасць іх гаспадарак бы-ла вельмі нізкай, таму асноўнымі  пастаўшчыкамі таварнай прадукцыі ў БеларусІ былі памешчыкі. Шмат памешчыцкіх гаспадарак, асабліва на захадзе і ў цэнтры Беларусі, перайшло на капіталістычны шлях развіцця, у іх адкрываліся вінакурныя, цагельныя, смалакурныя заводы, млыны, лесапільні. Разам з тым многія памешчыкі самі не вялі гаспадарку, а здавалі зямлю ў арэнду.

  Аб  развіцці капіталізму у сельскай гаспадарцы Беларусі можа сведчыць паступовая спецыялізацыя сельскагаспадарчай вытворчасці. У нершыя два дзесяцігоддзі  пасля рэформы важней-шай галіной  гандлёвага земляробства заставалася вытворчасць збожжа. Аднак у выніку сусветнага аграрнага крызісу 80— 90-х гг. цэны на яго рэзка паічізіліся (толькі за 80-я гг. больш чым у 2 разы). Гэта прымусіла беларускіх памешчыкаў перахо-дзіць на вытворчасць такіх прадуктаў, якія давалі большы прыбытак.

  У 90-я  гг. галоўнай спецыялізаванай галіной  у сельскай гаспадарцы Беларусі стала  малочная жывёлагадоўля. 3 1883 да 1900 г. колькасць  буйной рагатай жывёлы ў памешчыцкіх  гаспа-дарках Беларусі вырасла амаль  удвая. Дзякуючы вялікаму попыту малочныя прадукты мелі пастаянны збыт у Цэнтраль-най Расіі, Польшчы, Прыбалтыцы. Важным відам гандлёвага прадпрымальніцтва ў памешчыцкіх гаспадарках Беларусі было вінакурэнне. 3 сярэдзіны 60-х і'г. у памешчыцкіх гаснадарках

49 інтэнсіўна развівалася свінагадоўля. У МІнскай і Гродзенскай губернях значнага развіцця дасягнула танкарунная авечкага-доўля. Спецыялізацыя памешчыцкай гаспадаркі і павелічэнне яе рыначных сувязей асабліва выразна праявілася ў пашырэнні вытворчасці тэхнічных культур. Сярод іх першае месца займала бульба. Плошча пад яе за 1881—1899 гг. узрасла ў 2,5 раза. Другое месца займаў лён, за гэты ж час плошча пад лён павялі-чылася на 48,5 %. Яго вытворчасць, асабліва ў Віцебскай гу-берні, мела пераважна гандлёвы характар. Значнае месца ў канцы XIX ст. у беларускіх губернях займала прамысловае садоўніцтва і агародніцтва.

  Разам з тым да пачатку XX ст. перабудова сельскай гаспа-даркі Беларусі на капіталістычны лад яшчэ далёка не завяршы-лася. 3-за перавагі памешчыцкай уласнасці  тут не склалася развітая сялянская заможная гаспадарка. У канцы XIX ст. ся-род сялян беднякоў было 61 %, сераднякоў — 28 %, заможных сялян—толькі 11 %.